Di tích Óc Eo — Ba Thê

Tui lớn lên cách khu di tích Óc Eo khoảng 3km — gần đến mức hổng cảm thấy đặc biệt. Hồi nhỏ, di tích với tui là "cái chỗ có rào chắn, có bảo vệ, không cho vào". Mãi tới năm học đại học, đọc về Phù Nam trong sách sử, tui mới giật mình: cái "chỗ có rào chắn" đó từng là một trong những cảng thị lớn nhứt Đông Nam Á.

Từ năm 1942, nhà khảo cổ người Pháp Louis Malleret bắt đầu khai quật tại Óc Eo — công trình kéo dài đến 1944. Ông tìm thấy tượng thần Vishnu, tượng Phật đồng, gốm Ấn Độ, và — điều khiến giới học thuật quốc tế kinh ngạc — đồng tiền La Mã từ thế kỷ II. Một vùng đất giữa đồng bằng miền Nam Việt Nam có giao thương với Đế quốc La Mã. Ai ngờ.

Khu di tích bây giờ rộng hơn 400 hecta, được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Nhà nước đang đẩy hồ sơ lên UNESCO — dự kiến được công nhận Di sản Thế giới năm 2027. Tui hổng biết khi đó Óc Eo sẽ thay đổi như thế nào. Hy vọng tốt hơn — nhưng cũng hơi lo.

Bảo tàng Óc Eo tại chân núi Ba Thê trưng bày nhiều hiện vật khai quật. Đứng trước cái tượng đồng nhỏ 1800 tuổi — cầm nắm trong lòng bàn tay, tinh xảo đến từng chi tiết — tui cảm cái gì đó khó gọi tên. Người nào đó ở đây, 1800 năm trước, đã làm ra cái này. Họ sống ở đây, ăn cơm ở đây — có thể cũng nhìn núi Ba Thê mỗi sáng như tui.

Đó là lý do tui nghĩ Óc Eo cần được kể lại — không chỉ bởi các nhà khoa học, mà bởi người lớn lên ở đó.